پيشرفت سپاهيان روس به سوى هرات ادامه داشت ، احتمال دارد كه امير مىخواست به اين وسيله به آنان بفهماند كه اگر در آن قسمت توقف ننمايند ، مىتواند در نقاط ديگرى براى آنان مزاحمت ايجاد كند . زمانى كه دولت هند در تعيين حدود مرزى افغانستان جدّيت نشان مىداد ، يك سلسله برخوردهاى كوچك ميان سه دولت : روس ، چين و افغانستان شروع شد كه مىتوانست حوادث بزرگترى را به بار آورد . از آن جمله روسها در سال 1891 م ، يك دسته قزّاق را به رهبرى « كلنل يونوف » به پامير فرستادند . يونوف از پامير به « بزى گنبد » در واخان آمد - كه بر اساس موافقتنامهء سال 1873 م ، جزو خاك افغانستان شمرده مىشد - و يك نفر كاپيتان انگليسى به نام « ينگ هسبند » را كه براى سياحت يا جاسوسى به آنجا رفته بود ، دستگير كرد . سال بعد در شمال منطقهء مذكور در محل معروف به « سومه تاش » يا « سنگ نوشته » ، « لفتننت ديودس » انگليسى را هم گرفتار كرد و يك دسته سپاه چينى را كه در آنجا اردو زده بود ، اخراج كرد . چندى پس از آن رويداد ، سپاهيان هر سه كشور : روس ، افغان و چين ، بار ديگر در « سومه تاش » درگير شدند و روسها سپاهيان افغانى را از بين بردند . اين رويداد براى انگليسيان دليل خوبى بود تا مذاكرات خود را براى تعيين خط مرزى ميان دو كشور كه متوقف شده بود ، از سر بگيرند . براى تعيين حدود مرزى شمال شرق افغانستان ، هيئتى از سه كشور تعيين شد : از افغانستان غلام محى الدين خان حاكم كشم و مفتى عاشور محمّد خان ، از روسيه ژنرال « چايكوفسكى » و از طرف هند انگليسى ميجر ژنرال « جرارد » . آنان پس از سه ماه بررسى در سال 1895 م ، به توافق رسيدند و علايم مرزى نصب گرديد . دولت روسيه در مارس 1896 م ، اين خط مرزى را تأييد كرد . مطابق اين قرار داد سه جانبه وابستگى واخان به افغانستان مسجّل گرديد . پس از آن در ماه اكتبر همان سال ، امير به موجب احكام همان قرارداد ، درواز را تصرف كرد و روسها روشان و شغنان را كه از سوى سپاهيان افغانى تخليه شده بود ، به امير بخارا سپرد . افغانستان در پنج قرن اخير ، ج 1 ، قسمت اوّل / 406 ، 416 ، 417 ؛ افغانستان در مسير تاريخ / 673 - 680 ؛ خطرات اشغال واخان / 138 - 150 . پس از جنگ 5 - 1904 م ، روس و ژاپن ، زمامداران افغان به موفّقيت‌هاى ژاپن در آسيا